آزمون های بررسی عملکرد کلیه

فهرست مطالب

کلیه ها ٢ عضو لوبیایی شکل هستند که در قسمت پشتی شکم و در طرفین مهره های ١ تا ٤ کمری قرار دارند. در این مقاله به بررسی عملکرد کلیه و ارزیابی آن با روش های آزمایشگاهی می پردازیم.

سایز هر کلیه به اندازه یک مشت بسته بوده و وزن هر کدام از آنها تقریبا ۱۵۰ گرم است. وظیفه ی اصلی کلیه ها تصفیه و پاکسازی خون و دفع سموم و مواد زائد از بدن می باشد.

از دیگر عملکرد کلیه ها میتوان به تنظیم تعادل آب و الکترولیت بدن، کنترل فشار خون و در نهایت سنتز و ساخت گلبول قرمز و ویتامین D اشاره کرد.

آزمون های بررسی عملکرد کلیه

برای حفظ سلامتی بدن عملکرد درست و دقیق کلیه ها الزامی است. در زیر به آزمونهای بررسی عملکرد کلیه اشاره می کنیم.

 وزن مخصوص ادرار

وزن مخصوص ادرار (SG)

وزن مخصوص ادرار(Specific  gravity) بیانگر غلظت ادرار بوده و در ارتباط با قدرت تغلیظ ادرار توسط کلیه میباشد. اندازه گیری وزن مخصوص ادرار ساده ترین روش آزمایشگاهی، برای ارزیابی عملکرد کلیه است. اندازه طبیعی آن بین ۱۰۱۰تا ۱۰۳۰است.

کاهش عملکردکلیه، قدرت غلیظ کردن ادرار را کاهش می دهد و به طور کلی اگر وزن مخصوص کمتر از ۱۰۱۰ باشد، دلیل بر اختلال عملکرد کلیه است. در طرف مقابل، وزن مخصوص بیش از ۱۰۳۰ بیانگر غلظت بیش از حد ادرار، کمبود حجم سرم و مایعات دریافتی است.

اندازه گیری اوره (Urea) یا نیتروژن اوره خون (BUN)

اوره یک ماده ی حاصل از سوخت و ساز پروتئین بدن است، که حاصل از تجزیه پروتئینها در کبد بوده و به طور کامل از کلیه ها ترشح می شود، به همین دلیل معیار خوبی برای پایش گلومرولی (عملکرد فیلتری کلیه) است.

قابل توجه است که اوره ی خون در موارد دیگر مانند نارسائی احتقانی قلب، دریافت پروتئین زیاد، خونریزی های مختلف داخلی و جذب خون، کم آبی بدن و انسداد دستگاه ادراری نیز افزایش می یابد.

هم چنین در مواردیکه میزان پروتئین دریافتی کم باشد (سوء تغذیه) ، سنتز و ساخت پروتئین مختل شود (بیماری کبدی) و یا میزان دریافت مایعات بیش از حد لازم باشد (هیدراتاسیون بیش از حد)، سطح اوره خون (BUN) کاهش می یابد. میزان طبیعی اوره ی خون ۱۰ تا ۲۰ میلی گرم است.

آزمایش کراتینین

اندازه گیری کراتینین(Cr)

کراتین بیشتر از عضلات اسکلتی مشتق شده و پس از فعل و انفعالاتی به کراتینین تبدیل میشود. سوخت و ساز کراتینین به عضلات هر فرد بستگی داشته و مقدار آن در افراد با توجه به جثه ثابت است به طوری که مقدار کراتینین در یک ورزشکار و یک فرد عادی متفاوت می باشد.

قابل توجه است که به علت اینکه این ماده انحصارا از کلیه دفع میشود، یکی از روش های مناسب برای بررسی عملکرد کلیه می باشد. نکته جالب این می باشد که بر خلاف اوره، سطح خونی این ماده با کم آبی و رژیم غذایی تغییر نمی کند. میزان طبیعی کراتینین در بزرگسالان ۰٫۸ تا ۱٫۴و در کودکان ۰٫۴ تا ۰٫۸ است. هر چند این میزان در آقایان مختصری بیشتر از خانمها میباشد.

کاهش توده عضلانی سبب کاهش کراتینین خون میشود بنابراین در افراد مسن کراتینین خون کمتر است. در افرادی که سوءتغذیه، کاهش وزن شدید و بیماری طولانی مدت دارند نیز سطح کراتینین پایین تر از حد انتظار است.

نفرون کوچکترین واحد عملکردی کلیه بوده (هر کلیه از میلیونها نفرون تشکیل شده است) و قابل ذکر است که تا زمانی که ۵۰ % از نفرون ها از بین نروند اندازه ی کراتینین افزایش نمی یابد. بنابراین حتی تغییرات جزئی در رقم کراتینین نیز مهم است. میزان کراتینین در صبح ها کمترین مقدار و در شب ها بیشترین مقدار است.

❗نکته: برای آزمایش کراتینین خون نیازی به ناشتا بودن نمی باشد، اما بهتر است شب قبل از آزمایش گوشت قرمز مصرف نشود.

علل افزایش کراتینین

با توجه به اینکه کراتینین عملرد کلیه را نشان می دهد، عوامل موثر بر اختلال عملکرد کلیه ، می توانند بر روی کراتینین اثر بگذارند. قابل ذکر است که برخی داروها نیز بر عملکرد کراتینین اثر دارند. برای مثال داروی سایمتدین با تاثیر روی عملکرد توبولهای کلیه و کاهش آن، سبب افزایش کراتینین (علی رغم عملکرد نرمال کلیه) میشود.

هم چنین در بیماران با نارسایی کلیه مصرف بعضی داروها ممنوع است، مانند انتی بیوتیک های امیکاسین، جنتامایسین و یا سیپروفلوکساسین، به علت اینکه دفع کلیوی داشته و باعث بدتر شدن عملکرد کلیه میشوند.

برای اندازه گیری کراتینین می توان از نمونه ی خون یا ادرار ۲۴ ساعته استفاده کرد. کراتینین ادرار ٢٤ ساعته طی بارداری و ورزش شدید افزایش میابد. اما قابل توجه افراد باشد که هر چند ممکن است با ورزش کردن سطح کراتینین بالا رود اما هیچوقت به محدوده ی غیرنرمال نمی رسد.

خون در ادرار

بررسی ادرار ٢٤ ساعته

در این آزمایش از فرد خواسته میشود که کل ادرار دفع شده طی یک شبانه روز را درون ظرفی ریخته و سپس این ادرار مورد آزمایش قرار میگیرد.

از این آزمایش برای سنجش میزان ادرار تولید شده در طی ٢٤ ساعت، میزان پروتئین دفع شده از طریق ادرار (بیماران با فشار خون بالا و یا افراد مبتلاء به قند) و یا بررسی متابولیتهای ادراری (کلسیم،کراتینین،اگزالات و سیترات) در بیماران مبتلاء به سنگ کلیه جهت تشخیص علت سنگ استفاده میشود.

توصیه پزشک

بیماران می توانند با رعایت رژیم غذایی، کاهش پروتئین دریافتی و داشتن رژیم گیاه خواری کراتینین را کاهش دهند. کاهش نمک و مصرف ویتامین ها می تواند برای افرادی که کراتینین بالا دارند، موثر باشد.

دو بیماری عمده و تاثیر گذار بر عملکرد کلیه و ایجاد نارسایی در آن، دیابت و فشار خون می باشد و با درمان و پیگیری این ٢ بیماری میتوان از عمده موارد نارسایی کلیه جلوگیری کرد. بیماران مبتلاء به ٢ بیماری فوق باید بطور منظم تحت بررسی عملکرد کلیوی قرار گیرند.

از اولین علائم شروع نارسایی کلیه در بیماران فوق دفع پروتئین در ادرار (پروتئینوری) میباشد. در صورت مشاهده مسأله فوق و پس از تائید آن توسط آزمایش ادرار ٢٤ ساعته، داروهای محافظ کلیه ‏(Renal Protective) برای بیمار تجویز میشود.

دوباره بر این نکته تاکید میشود که سبک زندگی سالم، داشتن رژیم غذایی مناسب، عدم مصرف نمک و یا پروتئین حیوانی بیش از حد و هم چنین کنترل دقیق قند و فشار خون شرط اصلی سلامت کلیه ها میباشند.

 

دکتر شهریار ناطق جراح و متخصص کلیه

برای پرسش از دکتر بر روی لینک مشاوره پزشکی کلیک کنید.

 

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

سیستم پرسش و پاسخ

ثبت سوال جدید

پاسخ های ارایه شده اعم از تشخیصی و درمانی توصیه های کلی بوده شما را از مراجعه به پزشک معالجتان بی نیاز نمی کنند.  

پیگیری سوال قبل

برای پیگیری پاسخ سوال خودتون و نمایش آن کد رهگیری خود را در این قسمت وارد کنید.
تصاویر پیوست امکان انتخاب تا ۵ تصویر وجود دارد. جهت انتخاب چندگانه کلید Ctrl را نگه دارید. (فرمت های مجاز شامل png, gif و jpg می باشد و حداکثر حجم هر تصویر ۸ مگابایت است.)
© همیارسیستم
  • تصویر کاربر حمید جمعه ۱۶ آبان ۹۹( 2 هفته پیش) تعداد بازدید: 3 مشاهده پرسش
    سلام من بیماری کلیه پلی کیستیک دارم ازمایش کراتینم 1.5 و اوره 16 و در ادرار پروتئین trace بود حدود 10 سال فهمیدم این بیماری را دارم در رژیم غذای کم پروتیین است میخواهم بدونم دارویی برای این بیماری پیدا شده و عملکرد کلیه های من چطوره
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق جمعه ۱۶ آبان ۹۹( 2 هفته پیش)
      سلام کلیه پلی کیستیک درمان قطعی ندارد
  • تصویر کاربر کامران سه شنبه ۲۱ مرداد ۹۹( 3 ماه پیش) تعداد بازدید: 6 مشاهده پرسش
    سلام آقا و 58 ساله هستم بر اساس آخرین آزمایش کراتینین خونم و 1/68 بود و در آزمایش ادرار دفع کراتینین + بود ولی سایر موارد مشکل نداشت چه باید بکنم ؟ ضمنا از داروهای لوزارتان50 روزی به عدد و اتنولول 50 شبی یکعدد استفاده میکنم و فشار خونم تحت کنترل هست
    با تقدیم احترام و سپاس
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق سه شنبه ۲۱ مرداد ۹۹( 3 ماه پیش)
      سلام لطفا از طریق فرم مشاوره آنلاین موجود در سایت برای ویزیت اقدام کنید
  • تصویر کاربر نیما شنبه ۱۸ مرداد ۹۹( 3 ماه پیش) تعداد بازدید: 6 مشاهده پرسش
    سلام دکتر جان خسته نباشید
    دکتر برج ۷پارسال توپ خورد به زیرشکمم و زیرشکمم درد میکرد داخل حرکات شکم و ورزش کردن

    ده جلسه فیزیوتراپی رفتم فقط هم زیر شکمم درد میکرد
    بعد ام اری ای گرفتم
    رفتم پیش متخصص گفت که کشیدگی کشاله اس ۵جلسه رفتم ۹۰درصد خوب شدم
    بعداز یه مدت باز همون کشاله گیر میکرد صدا میداد و درد داشتم
    دردش موند و داخل مسابقات فوتسال و بازی میکردم زیاد جدی نبود تا برج ۱۲ رفتم پیش فیزیوتراپ
    گفت که فتق ورزشی داد
    واسم سه ۴تا برنامه نوشت تمرینات انجام میدادم تقویتی عضلات کشاله و شکم انجام امپول اکتی ویژن هم زد یه مدت خوب شدم

    تا دیگ رفتم سونوگرافی گرفتم نوشته پارگی فتق ایگوینال چپ ۷میلی متر

    دردم در دو طرف کشاله با صدا داخل عمق و بیخ کشاله هام هست
    ۷۰درصد چپ سی درصد راست درد دارم گیر‌میکنه با درد صدا میده یا توپ میذارم بین زانو فشار میدم بیخ کشاله هام درد میگیره
    سمت راست هیچ مشکلی نداشتم
    راستی فقط کشاله بیخ جدیدا اینطور شده
    سمت چپی هم کشاله بیخه هم زیر شکم

    کشاله هام خیلی بد صدا میدن با درد
    دوتا پاهام که جفت میکنم فشار میدم سمت داخل صدا میده

    داخل سرفه راه رفتن نرم دویی یا دستویی یا عطسه کردن هیچ دردی ندارم اما تو خواب خیلی درد دارم یا بعد تمرین و بازی

    دکتر حالا به نظر شما عمل کنم یا نه خیلی وقته اینطورم نمیدونم چیکار کنم

    ممنون میشم پاسخ بدید
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق شنبه ۱۸ مرداد ۹۹( 3 ماه پیش)
      سلام جراحی کنید
  • تصویر کاربر حسین دوشنبه ۶ مرداد ۹۹( 3 ماه پیش) تعداد بازدید: 9 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر من 23 سالم کراتینم 1.7 و مشکل کلیه هم ندارم و وزن مخصوص ادرارمم 1.20 میباشد آیا این خطرناکه؟
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق دوشنبه ۶ مرداد ۹۹( 3 ماه پیش)
      سلام کراتینین شما بالاتر از حد نرمال است بهتر است تحت نظر پزشک باشید
  • تصویر کاربر حسین. چهارشنبه ۸ مرداد ۹۹( 3 ماه پیش) تعداد بازدید: 4 مشاهده پرسش
    سلام. اقای دکتر من یک هفته ای میشه کمی درد در هر دو کلیه و تکرر ادرار مثلا هر روز حدود 10 بار دارم و کمی هم درد در ناحیه مثانه. و شکم. بعد از ادرار هم چند قطره میاید. آزمایش خون و ادراردکتر برایم نوشته اند. میخواستم ببینم از تجارب شما مشکل چیست و اینکه چ مواردی رو باید رعایت کنم
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق چهارشنبه ۸ مرداد ۹۹( 3 ماه پیش)
      سلام شما دچار عفونت ادراری شده اید انتی بیوتیک مصرف کنید
  • تصویر کاربر مریم سه شنبه ۵ فروردین ۹۹( 8 ماه پیش) تعداد بازدید: 10 مشاهده پرسش
    باسلام خدمت آقای دکتر من چندروز پیش جواب چکاپ گرفتم کراتینین 1/37بود گاهی درد خفیف در پهلوی راست احساس میکنم میخواستم بدونم نیاز به مراجعه پزشک دارم یانه ممنون در ضمن tsh9/96بودلووتیروکسین هم مصرف میکنم
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق سه شنبه ۵ فروردین ۹۹( 8 ماه پیش)
      سلام،لطفا برگه ازمایش را برایم ارسال کنید
  • تصویر کاربر علی پنجشنبه ۲۲ اسفند ۹۸( 8 ماه پیش) تعداد بازدید: 6 مشاهده پرسش
    ببخشید من وقتی پوست التمو مخصوصا جای ختنه گاه رو میکشم یه سری خطوط ریز شکسته قرمز میبینم رگه یا زخم سطحی ؟
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق پنجشنبه ۲۲ اسفند ۹۸( 8 ماه پیش)
      سلام،لطفا جهت معاینه به مطب مراجعه کنید
  • تصویر کاربر عباسی شنبه ۱۰ اسفند ۹۸( 8 ماه پیش) تعداد بازدید: 9 مشاهده پرسش
    سلام خسته نباشید پدر من کیست کلیه داشت که دو روز پیش اونو تخلیه کردن و یه شیلنگ وصل کردن تا یک هفته باید بمونه که شبش که مرخص شد کلی درد داشت و در دفع ادرار کلی خون مشاهده کرد علت چیست ؟
    با تشکر از شما
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق شنبه ۱۰ اسفند ۹۸( 8 ماه پیش)
      سلام،با جراح خود مشورت کنید
  • تصویر کاربر مهران یکشنبه ۱۱ اسفند ۹۸( 8 ماه پیش) تعداد بازدید: 11 مشاهده پرسش
    با سلام و خسته نباشید
    آقای دكتر من سونوگرافی انجام دادم نوشته كیست كورتیكال با محتوی اكوفری بدون جز solid به دیامتر 15 میلی كتر در پل میانی كلیه سمت راست مشاهده می شود.
    میخواستم بدانم كه خطرناك است؟
    با تشكر
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق یکشنبه ۱۱ اسفند ۹۸( 8 ماه پیش)
      سلام،مساله ای نیست نگران نباشید
  • تصویر کاربر شنوا سه شنبه ۱۵ مرداد ۹۸( 1 سال پیش) تعداد بازدید: 7 مشاهده پرسش
    سلام .من خانم 29ساله هستم که نتیجه کشت ادرارم e.coliبود. چون قبلا جنتامایسین زده بودم دکترم برای دور دوم این ازمایش رو نوشت. حالا من امپول اول رو بزنم بعد ازمایش بدم یا اول ازمایش رو بدم بعد آمپول ها رو بزنم؟
    1. تصویر کاربر دکتر شهریار ناطق سه شنبه ۱۵ مرداد ۹۸( 1 سال پیش)
      سلام،ابتدا ازمایش دهید و بعد امپول بزنید
درحال دریافت اطلاعات
مقالات پیشنهادی

آدرس مطب

کارگر شمالی، روبروی مرکز قلب تهران، خیابان دانش ثانی،. مجتمع تخصص درمان، طبقه اول، واحد ۸

شماره تماس

۰۲۱-۲۲۷۹۲۶۲۴ ۰۲۱-۲۲۷۹۲۴۸۱

در این مقاله مطالعه می‌کنید:

پرسش از دکتر