آزمایش اسپرم ( اسپرموگرام ) و نقش آن در تشخیص ناباروری

ناباروری یکی از مهمترین بحران های دوران زندگی است که فرد را مستعد احساس گناه، عصبانیت، افسردگی و اضطراب می نماید.  پس از گرفتن شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی مناسب توسط پزشک، قدم بعدی در پروسه درمان ناباروری آزمایش اسپرم ( اسپرموگرام ) می باشد.

در سال های اخیر میزان ناباروری در مردان ایرانی افزایش یافته است. مفیدترین تست در تشخیص ناباروری آقایان آزمایش اسپرم (اسپرماتوگرام) و یا همان (Semen Analysis (S/A است.

ناباروری به معنی این است که زوجین پس از یک سال تلاش برای بچه دار شدن به نتیجه ای نرسیده و همچنان به دنبال روش های باروری باشند.

اگر پزشک شما درخواست اسپرموگرام نموده، حتما پس از گرفتن شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی مناسب بوده است، چون قدم بعدی در پروسه درمان ناباروری پس از شرح حال و معاینه فیزیکی، آزمایش اسپرم می باشد.

برای قضاوت در این مورد حداقل ۲ نمونه اسپرموگرام ، که هر نمونه نشانگر یک دوره اسپرم سازی بوده و فاصله بین این آزمایش ها باید بین ٣ -٢ هفته باشد، ضروری است. در واقع در اغلب موارد ۲ یا ۳ نمونه اسپرموگرام طی مدت زمان چند هفته، ارزیابی مناسبی از میزان تولید اسپرم به صورت پایه را نشان می دهد.

تهیه درست نمونه از اسپرم، بخش مهمی از صحت کلی آزمایش را تشکیل می دهد. شرایط روحی و روانی و همچنین وضعیت فیزیکی و سطح سلامتی بر روی آزمایش تاثیر گذار خواهد بود.

تهیه نمونه باید به صورت استاندارد و در محیط آزمایشگاه (به روش خود ارضایی و بدون استفاده از هیچگونه روغن و یا لوبریکانت) صورت گیرد. اما گاها برای بعضی از افراد امکان پذیر نبوده که در این صورت زوجین در منزل نمونه را تهیه کرده و سپس نمونه را به نزدیک ترین آزمایشگاه تحویل می دهند.

 

 

بهتر است نمونه حداکثر ظرف مدت ٣٠ دقیقه به آزمایشگاه تحویل داده شود و طی این مدت در دمای بدن نگهداری شود (برای مثال می توان ظرف نمونه را حین  انتقال به ازمایشگاه در زیر بغل نگهداری کرد). ظرف نمونه گیری شیشه ای و درب باز و تمیز است اما نیازی به استریل بودن ندارد.

سرد شدن مایع منی و همچنین طولانی شدن توقف آن قبل از انجام آزمایش موجب تغییرات نامطلوب در حرکت اسپرماتوزوئیدها خواهد شد. حداکثر زمان لازم برای رساندن نمونه به ازمایشگاه نیم ساعت می باشد.

مورد مهم تاثیر گذار در نتیجه آزمایش، فاصله بین انزال های مرد می باشد. مدت زمان دوری از نزدیکی قبل از تهیه نمونه، ۴۸ تا ۷۲ ساعت ( ۲ الی ۳ روز ) است که برخی از متخصصان معتقد به این هستند که این فاصله همان فاصله طبیعی برای نزدیکی زوجین می باشد (یعنی به طور طبیعی نزدیکی هر چند روز بین زوجین اتفاق می افتد).

نکته مهم این است که این مدت برای هر بیمار در حد ثابتی تعیین می شود، تا نتایج آزمایشات متعدد با هم قابل قیاس باشند. هم چنین بهتر است فاصله بین خروج اسپرم تا زمان انجام آزمایش بیشتر از ٧ روز نباشد. در واقع انجام آزمایش زودتر از ٢ روز سبب کاهش کاذب تعداد اسپرم و انجام آن بعد از ٧ روز سبب افزایش کاذب اسپرم های مرده و کاهش میزان حرکت آن ها شده که هر دو مورد فوق سبب اختلال در تفسیر درست آزمایش می شود.

حال توضیح مختصری درباره SEMEN یا مایع منی خواهیم داد. خروج مایع منی دارای توالی مشخصی می باشد. اولین بخش مایع منی، مایع خارج شده از غدد بولبویورترال و غدد لیتره ( غددی که در مجرا هستند) است. بخش بعدی از پروستات و پس از آن عمده اسپرم از دم اپیدیدیم است که خارج می شود. آخرین بخش مایع منی از کیسه های منوی است. بالاترین حجم منی از کیسه های منوی ترشح می شود.

آزمایش اسپرم

پارامترهای مهم در تفسیر نتیجه ی آزمایش اسپرموگرام

# حجم (Volume)

حجم مایع منی حداقل ۲ سی سی و حداکثر ۵ سی سی طبیعی تلقی می شود. حداقل تعداد قابل قبول در هر سی سی مایع منی ۲۰ میلیون اسپرم و در کل مایع منی ۴۰ میلیون اسپرم در نظر گرفته شده است، در مواردی که تعداد اسپرم کمتر از ۵ میلیون باشد زوجین کاندید IVF می شوند اما باید دانست که تعداد به تنهایی عامل نسبت غیر حساس در ناباروری است.

# حرکت (Motility)

معیار حرکت اسپرماتوزوئیدها در ناباروری بسیار با ارزش می باشد. میزان طبیعی در این روش ها در صورتی حاصل می شود که حداقل نیمی از اسپرماتوزوئیدها با سرعت متوسط ۲۵ میکرومتر در ثانیه حرکت داشته باشند.

در روش متداول برای سنجش میزان حرکت اسپرماتوزوئیدها از سیستم درجه بندی ۱ تا ۴ مثبت استفاده می شود. درجه یک اسپرماتوزوئید فاقد تحرک است، درجه دو فقط حرکت درجا دارد، درجه سه حرکت آهسته با پیشرفت رو به جلو داشته و در درجه چهار حرکت سریع و پیشرونده رو به جلو وجود دارد.

تعیین درجه حرکت بستگی زیادی به شخص آزمایش کننده دارد بنابراین میزانی خطا در آن مشاهده می شود. در هر صورت حالت طبیعی وقتی وجود دارد که بیش از ۵۰ درصد اسپرماتوزوئیدها در دو ساعت با شدت ۳ یا ۴ درجه فعال باشند. در مواردی که مشکل اصلی برای ناباروری عدم تحرک کافی اسپرم ها باشد IUI می تواند گزینه مناسبی باشد.

# شکل (Morphology)

افتراق بین انواع اشکال غیرطبیعی اسپرماتوزوئید بر خلاف تصور سابق، پاتوگنومیک (مشخصه) بیماری به خصوصی نمی باشد، در صورتی که اشکال غیر طبیعی بیش از ۸۰% وجود داشته باشد، قدرت باروری به خطر می افتد.

# زمان مایع شدن (Liquefaction Time)

انعقاد مایع منی که ۳ تا ۵ دقیقه بعد از خروج آن از بدن اتفاق می افتد، حکایت از سلامت کیسه های منوی دارد و در صورت عدم تشکیل این عضو مایع منی روان باقی می ماند. انعقاد طولانی مایع منی ناشی از کمبود پروتئاز است و در صورتی که مانع از حرکت فعال اسپرماتوزوئیدها نباشد، چندان مهم نیست.

# اسیدیتی ( PH )

اسیدیتی نرمال مایع منی در حد ۷/۲ و بالاتر است. ترکیب ترشحات اسیدی پروستات و ترشحات قلیایی کیسه های منوی، اسیدیتی نهایی مایع منی را مشخص می کند.

در صورت مشاهده حجم کم مایع منی همراه با PH اسیدی، انسداد مجرای انزالی یا نبود کیسه های منوی مطرح می شود، در حالی که حجم کم مایع منی با اسیدیتی نرمال، نشانه اشکال در تکنیک جمع آوری و یا انزال رتروگرید(ترشح اسپرم رو به عقب) است. در صورت شک به انزال رو به عقب از آزمایش ادرار پس از نزدیکی (Post Coital U/A) جهت تشخیص اسپرم در ادرار کمک می گیریم.

# میزان قند ( Fructose ) مایع منی

فروکتوز توسط کیسه های منوی تحت تحریک آندروژن (هورمون مردانه) ترشح می گردد. کاهش آن و یا حذف آن نشانه انسداد مجاری انزالی، عدم تشکیل کیسه های منوی و یا نبود آندروژن است.

# میزان گلبول سفید ( WBC )

وجود لکوسیت (گلبول سفید) با تعداد قابل توجه (بیش از ۱۰ عدد در هر شان بزرگ میکروسکوپ)، حکایت از پیواسپرمی و وجود عفونت در مجرای تناسلی دارد.

# بررسی میزان شکست DNA اسپرم ( Sperm DNA fragmentation ( SDF

افزایش میزان شکست در DNA اسپرم با کاهش میزان موفقیت در بارداری همراهی دارد. معمولا افزایش میزان شکست در اسپرم به دلیل افزایش رادیکال های آزاد و مواد اکسیدان در بدن بوده که با تغییر سبک زندگی، تغییر در رژیم غذایی و استفاده از داروهای انتی اکسیدان درمان می شود.

در اخر باید به یاد داشت که تفسیر آزمایش اسپرموگرام حتما توسط پزشک معالج انجام گیرد و با توجه به نتایج، درمان مناسب انجام می شود.

 

برای گرفتن نوبت دکتر شهریار ناطق با شماره ۰۹۱۲۹۷۲۷۷۸۰ ، ٨٨٣٦٧٣٥٣  تماس بگیرید یا از طریق صفحه نوبت دهی اینترنتی اقدام نمائید.

سیستم پرسش و پاسخ

ثبت سوال جدید

پاسخ های ارایه شده اعم از تشخیصی و درمانی توصیه های کلی بوده شما را از مراجعه به پزشک معالجتان بی نیاز نمی کنند.  

پیگیری سوال قبل

برای پیگیری پاسخ سوال خودتون و نمایش آن کد رهگیری خود را در این قسمت وارد کنید.
تصاویر پیوست امکان انتخاب تا ۵ تصویر وجود دارد. جهت انتخاب چندگانه کلید Ctrl را نگه دارید.
© همیارسیستم
درحال دریافت اطلاعات
پرسش از دکتر